Zimbardo — Stanford Hapishane Deneyi
Rastgele 'gardiyan' ve 'mahkûm' rolleri verilen öğrenciler rollerine öylesine kapıldı ki deney 6 günde durduruldu. Durumların ve rollerin davranış üzerindeki gücünü çarpıcı biçimde gösterdi; günümüzde yöntem açısından ciddi eleştiriler alsa da etik kuralların gelişmesine öncülük etti.
Araştırmanın Amacı
İnsanların zalimce davranmasının bozuk kişiliklerinden mi yoksa içine sokuldukları rol ve durumdan mı kaynaklandığını incelemek istedi.
Yöntem
Sağlıklı ve sıradan üniversite öğrencilerini rastgele 'gardiyan' ve 'mahkûm' olarak ayırdı; üniversitenin bodrumunda kurulan sahte bir hapishanede iki hafta sürmesi planlanan bir simülasyon başlattı. Katılımcıların rolleri altında nasıl davrandığını gözledi.
Bulgular
Gardiyan rolündekiler hızla otoriterleşip aşağılayıcı davranmaya, mahkûmlar ise stres ve çaresizlik göstermeye başladı; durum o denli kötüleşti ki deney altı günde durduruldu. Zimbardo, rol ve durumun davranışı güçlü biçimde biçimlendirdiğini öne sürdü.
Yorum ve Bugüne Etkisi
Durumsal güçlerin davranış üzerindeki etkisine dikkat çekse de, bugün yöntem, deneycinin yönlendirmesi ve genellenebilirlik açısından ciddi biçimde eleştirilmektedir. Katılımcılarda yol açtığı zarar nedeniyle araştırma etiği açısından da önemli bir uyarı örneğidir.